نمونههای پاتولوژی مهمترین عناصر بافتی موجود در یک آزمایشگاه و پایه و اساس مطالعات پژوهشی و تشخیصی در روندهای پاتولوژیک محسوب میشوند. در این مقاله سایت پاتولوزی شاپ، گامبهگام به بررسی اصول، روشها و استانداردهای بینالمللی نگهداری نمونههای پاتولوژی میپردازیم تا هم کیفیت نمونهها حفظ شود و هم نتایج آزمایشگاهی دقیق و قابل اعتماد باشند. در ادامه همراه شما برخی از اصول و ملاحظات نحوه نگهداریی نمونههای پاتولوژی را مرور میکنیم. با ما همراه باشید.
نمونههای پاتولوژیک، نمونههایی از بافت یا مایعات بدن هستند که برای بررسی توسط یک پاتولوژیست جهت تشخیص یا نظارت بر شرایط پزشکی جمعآوری میشوند. این نمونهها میتوانند از بیوپسیهای بافت کوچک تا نمونههای جراحی بزرگتر یا حتی مایعات بدن مانند خون یا ادرار متغیر باشند.
نگهداری نمونههای پاتولوژی یکی از حساسترین و مهمترین مراحل در فرآیند تشخیص بیماریهاست. کیفیت و دقت نتیجه آزمایش مستقیماً به شرایط نگهداری نمونه بستگی دارد. کوچکترین تغییر در دما، نوع محلول نگهدارنده، مدت زمان فیکساسیون یا حتی برچسبگذاری میتواند باعث تغییر ساختار بافتی و سلولی شود. این تغییرات ممکن است منجر به خطای تشخیص شده و روند درمان بیمار را تحت تأثیر قرار دهد.
روشهای تهیه نمونه پاتولوژی
چگونگی تهیه نمونههای بافتی در روند نگهداری نمونهها مهم هستند. برخی از این روشها عبارتند از:
بیوپسی
نمونههای بافتی را میتوان از طریق روشهای مختلفی از جمله بیوپسی سوزنی، بیوپسی آندوسکوپی یا برداشتن جراحی به دست آورد.
نمونههای جراحی
در طی مراحل جراحی، بافت یا اندامها ممکن است برداشته شده و برای بررسی پاتولوژیک ارسال شوند.
مایعات بدن
نمونههایی مانند خون و ادرار از طریق روشهای استاندارد جمعآوری میشوند.
اهمیت نگهداری صحیح نمونههای پاتولوژی
ما با نگهداری صحیح نمونه چند هدف اساسی را دنبال میکنیم:
حفظ ساختار بافتی و سلولی
بافتها و سلولها پس از برداشت از بدن، در معرض فرآیندهای تخریبی طبیعی قرار میگیرند.
جلوگیری از رشد میکروارگانیسمها
محیط بافتی میتواند به سرعت میزبان رشد باکتریها و قارچها شود.
پیشگیری از تخریب آنزیمی
آنزیمهای داخلی بافت در صورت عدم تثبیت صحیح شروع به تجزیه سلولها میکنند.
حفظ دقت تشخیص
نمونهای که دچار تغییرات شود، ممکن است منجر به تشخیص نادرست شود.
آمادهسازی نمونه قبل از نگهداری
قبل از اینکه اقدام به نگهداری از یک نمونه در آزمایشگاه کنیم باید ملاحظات زیر را مدنظر قرار دهیم.
برچسبگذاری دقیق
هر نمونه باید بلافاصله پس از برداشت برچسبگذاری شود. اطلاعات لازم شامل نام بیمار، شماره پرونده، تاریخ برداشت و محل نمونهگیری است. برچسب باید ضدآب باشد و در برابر مواد شیمیایی مقاومت داشته باشد.
انتخاب ظرف مناسب
ظرف نگهداری از نمونه باید مناسسب، ضد نشت، مقاوم در برابر مواد شیمیایی و دارای درپوش محکم باشد. ظروف پلیپروپیلنی به دلیل مقاومت شیمیایی و مکانیکی انتخاب مناسبی هستند.
تثبیت فوری بافت
برای جلوگیری از تغییرات بافتی، نمونه باید بلافاصله در محلول فرمالین بافر شده ۱۰٪ قرار گیرد. حجم محلول بهتر است۱۰ برابر حجم نمونه باشد تا تمام بخشهای بافت به طور یکنواخت تثبیت شوند.
شرایط استاندارد نگهداری نمونهها
نمونهها باید طبق پروتکلهای تعریف شده در شرایط استاندارد نگهداری شوند. برخی از این شرایط عبارتند از:
کنترل دما
- نمونههای تازه باید در دمای ۴ درجه سانتیگراد (یخچال آزمایشگاهی) نگهداری شوند
- نمونههای تثبیتشده ترجیحاً باید در دمای اتاق (۱۸ تا ۲۵ درجه سانتیگراد) در محیط تاریک نگهداری شوند
کنترل نور
نور مستقیم خورشید میتواند باعث تخریب رنگدانههای بافت شود. بنابراین نگهداری در محل تاریک ضروری است.
کنترل رطوبت
خشکی بیش از حد باعث شکنندگی بافت و رطوبت زیاد موجب رشد قارچها میشود. حفظ تعادل رطوبت ضروری است.
حمل و نقل نمونههای پاتولوژی
جابجا کردن و انتقال نمونهها از محل تهیه تا آزمایشگاه و یا از یک آزمایشگاه به آزمایشگاهی دیگر(در صورت لزوم) از مراحل مهم مطالعات آزمایشگاهی است. برخی از مهمترین فافکتورها را در این مورد بررسی میکنیم.
بستهبندی سهلایه
نمونه باید متناسب با نوع و فیزیک خود در یک بسته بندی سه لایه برای انتقال آماده گردد. این سه لایه عبارتند از:
- ظرف اصلی حاوی نمونه و محلول فیکسکننده.
- کیسه ضد نشت و مقاوم در برابر پارگی.
- جعبه یا کارتن مقاوم به ضربه با برچسب هشدار «ماده بیولوژیک»
رعایت استاندارد UN3373
این استاندارد بینالمللی برای حمل مواد بیولوژیک دسته B الزامی است و شامل مشخصات بستهبندی، برچسبگذاری و اطلاعات تماس میشود.
کنترل دما حین حمل
نمونههای تازه باید با یخ خشک یا پک خنک حمل شوند تا دما ثابت بماند.
خطاهای رایج و پیشگیری از آنها
- کم بودن حجم محلول فیکسکننده باعث فیکس ناقص و تغییرات بافتی میشود.
- برچسبگذاری ناقص یا اشتباه باعث جابجایی نمونهها و خطای تشخیصی میشود.
- نگهداری طولانی بدون تثبیت کردن موجب فرآیند تخریب سلولی شروع میشود.
- محلولهایی مثل آب یا سرم فیزیولوژی برای نگهداری طولانی مدت نمونه مناسب نیستند.
نکات ایمنی هنگام کار با نمونهها:
- استفاده از دستکش، روپوش و عینک ایمنی الزامی است.
- کار با فرمالین باید در هود بیولوژیک انجام شود چون بخارات آن سرطانزا است.
- در صورت وقوع تماس پوستی با محلول تثبیتکننده، عضو آلوده باید فوراً با آب شسته شود.
نگهداری نمونههای خاص
برخی نمونهها نیاز به مراقبتهای ویژه دارند، مانند:
- نمونههای بیوپسی استخوان به دلیل سختی، نیاز به دکالسیفیکاسیون قبل از فیکساسیون دارند.
- نمونههای خونی معمولاً در ظروف ضدانعقاد نگهداری میشوند و شرایط دمایی و زمانی خاص دارند.
- نمونههای آسیبشناسی تخصصی مانند نمونههای ژنتیکی باید در دمای بسیار پایین منجمد شوند.
نکات مهم در برچسبگذاری و ثبت اطلاعات
دقت در ثبت اطلاعات همراه نمونه، مانند نوع بافت، محل برداشت، تاریخ و ساعت، بسیار مهم است. استفاده از کدهای QR و بارکد برای افزایش دقت و جلوگیری از اشتباهات انسانی توصیه میشود.
کنترل کیفیت در نگهداری نمونهها
آزمایشگاهها باید سیستم کنترل کیفیت برای نگهداری نمونهها داشته باشند، از جمله:
- بررسی مرتب تاریخ انقضای محلولها
- آموزش مستمر پرسنل در مورد نحوه نگهداری و حمل نمونهها
- بازرسی دورهای ظروف و تجهیزات نگهداری
تأثیر نگهداری نادرست بر تشخیص
نمونههایی که به درستی نگهداری نمیشوند، ممکن است دچار فساد سلولی و ساختاری شوند، روند رنگآمیزیهای بافتی اشتباه انجام شود و نتیجه آزمایش نادرست باشد که در نهایت به درمان اشتباه منجر میشود.
سخن پایانی
نگهداری صحیح نمونههای پاتولوژی یک فرآیند تخصصی است که به دانش فنی، دقت و رعایت استانداردهای ایمنی نیاز دارد. با اجرای صحیح مراحل آمادهسازی، فیکساسیون، کنترل شرایط محیطی و حمل ایمن، میتوان کیفیت بافت را حفظ و دقت تشخیص را افزایش داد. برای اگاهی از روشها و تهیه مواد و لوازم نگهداری از نمونههای پاتولوژی میتوانید با کارشناسان سایت پاتولوژی شاپ تماس بگیرید.
منابع
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0092867424003519
https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/15458-biopsy-overview