برای استریل کردن ظروف پلاستیکی در آزمایشگاه، میتوان از روشهای مختلفی استفاده کرد، از جمله اتوکلاو کردن، استریل کردن شیمیایی (با استفاده از محلولهایی مانند پراکسید هیدروژن یا سفیدکننده) و استریل کردن با تابش (با استفاده از اشعه ماوراء بنفش یا گاما). روش خاص به نوع پلاستیک و کاربرد مورد نظر ظرف بستگی دارد. در این مقاله سایت پاتولوژی شاپ همراه با شما روشهای اصلی استریل کردن ظروف پلاستیکی در آزمایشگاه را مرور میکنیم. با ما همراه باشید.
چرا استریلیزاسیون؟
استریل کردن ظروف پلاستیکی در آزمایشگاه از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است؛ زیرا ظروف آزمایشگاهی به عنوان ابزاری برای نگهداری نمونهها، محیط رشد سلولها، میکروبها و انجام آزمایشهای مختلف استفاده میشوند. آلودگی میکروبی یا ذرات خارجی میتواند نتایج آزمایشها را تحت تأثیر قرار داده و باعث خطا شود. به همین دلیل، فرآیند استریل کردن ظروف پلاستیکی باید با دقت و رعایت اصول علمی انجام شود تا کیفیت و صحت آزمایشها تضمین گردد.
اهمیت استریل کردن ظروف پلاستیکی
ظروف پلاستیکی در آزمایشگاهها معمولاً از موادی مانند پلیپروپیلن (PP)، پلیاتیلن (PE)، پلیکربنات (PC) و پلیاستایرن (PS) ساخته میشوند. این مواد به دلیل وزن کم، مقاومت شیمیایی مناسب و قیمت مقرونبهصرفه، محبوبیت زیادی دارند. اما برخلاف شیشه، این ظروف حساستر به دما و مواد شیمیایی هستند و نمیتوان آنهارا مانند ظروف شیشهای با روشهای سنتی استریل کرد.
روشهای متداول استریل کردن ظروف پلاستیکی
برای استریل کردن در آزمایشگاه از روشهای متعددی استفاده میشود. برخی از این روشها عبارتند از:
استریل کردن با اتوکلاو
قرار دادن بطریهای پلاستیکی در اتوکلاو برای استریل کردن
اتوکلاو یکی از رایجترین روشهای استریلیزیاسیون در آزمایشگاه است که با استفاده از بخار آب تحت فشار بالا (معمولاً ۱۲۱ درجه سانتیگراد و ۱۵ psi به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه) انجام میشود.
محدودیت برای پلاستیکها
بعضی پلاستیکها مانند پلیپروپیلن و پلیکربنات تا دمای ۱۲۱ درجه تحمل دارند و میتوان آنهارا در اتوکلاو استریل کرد. ولی پلیاستایرن و پلیاتیلن معمولاً مقاومت دمایی پایینتری دارند و ممکن است در اتوکلاو تغییر شکل دهند یا ذوب شوند.
- ظروف باید در حالت باز یا نیمهباز اتوکلاو شوند تا فشار و بخار به طور کامل وارد ظرف شود.
- پس از استریل، ظروف باید به آرامی سرد شوند تا از ترکخوردگی جلوگیری شود.
استریل با اشعه گاما یا اشعه فرابنفش (UV)
معمولاً برای استریل ظروف پلاستیکی صنعتی قبل از عرضه استفاده میشود. این روش به دلیل نفوذ عمیق و تأثیر مستقیم بر DNA میکروارگانیسمها، استریل مؤثری ارائه میدهد اما تجهیزات آن گران و تخصصی است.
استریلیزاسیون گاما و طراحی استریلایزر
استریل با اشعه فرابنفش (UV)
در برخی از آزمایشگاهها برای استریل کردن سطوح و ابزارهای حساس استفاده از اشعه UV میشود اما لازم است توجه کنیم که این اشعه نفوذ کمی دارد و فقط برای استریل سطح ظرف پلاستیکی مؤثر است، نه داخل آن.
استریل کننده UV
دستگاه ضدعفونی کننده LED استریل کننده UV، جعبه استریلیزاسیون حرفهای با نور فرابنفش
استفاده از مواد ضدعفونیکننده شیمیایی
برای ظروفی که تحمل گرمای بالا را ندارند، استفاده از ضدعفونیکنندههای شیمیایی مانند اتانول 70%، هیدروژن پراکسید، فرمالدئید یا پراکسید هیدروژن پلاسمایی میتواند جایگزین مناسبی باشد.
اتانول 70%
برای ضدعفونی سطحی ظروف سریع و مؤثر است اما استریلکننده کامل نیست.
پلاسمای هیدروژن پراکسید
روشی مدرن که در شرایط کمدما انجام شده و برای پلاستیکهای حساس مناسب است.
فیلتر کردن (برای مایعات داخل ظروف)
اگر هدف استریل کردن مایعات داخل ظروف باشد، فیلترهای با منافذ 0.22 میکرون استفاده میشوند تا میکروارگانیسمها فیزیکی جدا شوند.
نکات مهم در استریل کردن ظروف پلاستیکی
برای انتخاب روش استریلیزاسیون و مراقبت از ظروف پلاستیکی در آزمایشگاه باید برخی فاکتورهای مهم را در نظر گرفت.
شناخت نوع پلاستیک
اولین قدم دانستن جنس ظرف است زیرا هر پلاستیک تحمل دمای متفاوت و مقاومت متفاوتی در برابر مواد شیمیایی دارد.
کنترل دما و زمان
در اتوکلاو، دما و زمان باید دقیق تنظیم شوند تا از آسیب به ظروف جلوگیری شود و استریل کاملت از انجام شود.
خشک کردن ظروف
پس از استریل، خشک بودن ظروف اهمیت دارد چون رطوبت میتواند محیط رشد میکروارگانیسمها باشد.
حفظ شرایط استریل پس از استریل کردن
ظروف باید در شرایط بستهبندی استریل باقی بمانند تا مجدداً آلوده نشوند.
عدم استفاده مجدد از ظروف یکبار مصرف
بسیاری از ظروف پلاستیکی آزمایشگاهی به صورت یکبار مصرف طراحی شدهاند و استفاده مجدد آنهاخطر آلودگی را بالا میبرد.
مشکلات رایج و راهکارها در استریل کردن ظروف پلاستیکی در آزمایشگاه
- ذوب یا تغییر شکل ظروف در اتوکلاو
- عدم استریل کامل با مواد شیمیایی
- آلودگی مجدد پس از استریل
نکات ایمنی در استریل کردن ظروف پلاستیکی آزمایشگاهی
رعایت نکات ایمنی در فرآیند استریل کردن ظروف پلاستیکی آزمایشگاهی از اهمیت بالایی برخوردار است زیرا این فرآیندها ممکن است با خطرات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی همراه باشند.
نکات ایمنی در استفاده از اتوکلاو
اتوکلاوها امروزه در اغلب آزمایشگاهها مورد استفاده قرار میگیرند ولی لازم است برخی نکات مهم هنگام استفاده از آنهابرای استریل کردن طروف پلاستیکی در آزمایشگاه مورد توجه قرار گیرند.
کنترل فشار و دما
اتوکلاو تحت فشار بالا کار میکند و دمای بخار بسیار بالا است. اطمینان حاصل کنید که درب اتوکلاو کاملاً بسته و قفل شده باشد تا از خروج ناگهانی بخار داغ جلوگیری شود.
باز کردن درب پس از استریل
همیشه درب اتوکلاو را به آرامی و با احتیاط باز کنید تا بخار داغ به صورت ناگهانی به سمت شما نشت نکند و باعث سوختگی نشود.
استفاده از دستکش و پوشش محافظ
هنگام وارد و خارج کردن ظروف از اتوکلاو، از دستکشهای مقاوم به حرارت استفاده کنید.
قرار ندادن ظروف پلاستیکی ناسازگار
ظروفی که تحمل دمای اتوکلاو را ندارند نباید در آن قرار داده شوند چون ممکن است ذوب شوند یا انفجار ایجاد کنند.
نکات ایمنی در استفاده از مواد ضدعفونیکننده شیمیایی
تهویه مناسب
بسیاری از مواد ضدعفونیکننده مثل فرمالدئید یا پراکسید هیدروژن بخارات سمی و تحریککننده دارند. بنابراین محل استفاده باید به خوبی تهویه شود.
استفاده از تجهیزات محافظ فردی
استفاده از دستکش، عینک ایمنی و گاهی ماسک تنفسی برای پیشگیری از تماس با پوست، چشم و تنفس بخارات ضروری است.
دور نگهداشتن از منابع آتش
برخی مواد ضدعفونیکننده مانند اتانول بسیار قابل اشتعال هستند. بنابراین باید دور از منابع حرارت و آتش نگهداری و استفاده شوند.
رعایت دوز و زمان تماس
استفاده بیش از حد یا زمان تماس نادرست میتواند باعث آسیب به ظروف پلاستیکی یا کاهش اثربخشی شود.
نکات ایمنی در استفاده از اشعه UV
محافظت در برابر تابش
تابش مستقیم اشعه UV میتواند باعث آسیب به پوست و چشم شود. بنابراین استفاده از محافظ چشمی و پوشش کامل بدن هنگام کار با دستگاههای UV الزامی است.
آموزش کارکنان
افراد باید آموزش کافی در خصوص نحوه کار با تجهیزات تابشی داشته باشند و دستورالعملها را دقیق رعایت کنند.
ایمنی دستگاه
دستگاههای اشعه UV باید دارای سیستمهای حفاظتی خودکار برای جلوگیری از نشت تابش باشند.
سخن پایانی
در این مقاله سایت پاتولوژی شاپ سعی کردیم در کنار شما برخی اصول استریل کردن ظروف پلاستیکی آزمایشگاهی را که یکی از بخشهای مهم کنترل کیفیت در آزمایشگاه است و نقش کلیدی در دقت و اعتبار نتایج آزمایشها دارد، مرور کنیم. انتخاب روش مناسب استریل به نوع پلاستیک، کاربرد ظرف و حساسیت نمونه بستگی دارد. برای انتخاب روش مناسب و تهیه تجهیزات و مواد شیمیایی میتوانید با کارشناسان سایت پاتولوژی شاپ تماس بگیرید.
منابع
https://lab-training.com/cleaning-practices-laboratory-plastic-ware