حوزه پاتولوژی یکی از حساسترین و حیاتیترین بخشهای تشخیص پزشکی است؛ جایی که کوچکترین خطا در نتایج میتواند موجب تشخیص اشتباه، درمان نادرست و تحمیل هزینههای سنگین به بیماران و مراکز درمانی شود. تجهیزات پاتولوژی از میکروتوم و کریواستات گرفته تا Tissue Processor، Embedding Station، رنگآمیزی خودکار و میکروسکوپهای تخصصی همگی نیازمند مراقبت دقیق، سرویس دورهای و کالیبراسیون منظم هستند تا بتوانند با دقت بالا و کارایی پایدار عمل کنند.
در این مقاله سایت پاتولویُ شاپ، یک راهنمای تخصصی و کاربردی برای نگهداری، تمیزکاری، کالیبراسیون و افزایش طول عمر تجهیزات پاتولوژی ارائه میکنیم؛ مطالبی که برای مدیران آزمایشگاه، کارشناسان فنی، مهندسان پزشکی و تکنسینهای پاتولوژی کاملاً ضروری است.
اهمیت نگهداری تجهیزات پاتولوژی
تجهیزات پاتولوژی اغلب دستگاههایی با کارکرد پیوسته، حساسیت بالا و اجزای مکانیکی و الکترونیکی دقیق و ظریف هستند. سه هدف اصلی نگهداری صحیح این دستگاهها را میتوان در سه بعد زیر بررسی کرد:
افزایش دقت و کیفیت اسلایدها
کیفیت پردازش بافت، ضخامت برشها، رنگآمیزی و تفسیر میکروسکوپی بهطور مستقیم وابسته به سلامت دستگاههاست.
کاهش هزینههای تعمیرات و خرابی ناگهانی
تعمیرات تجهیزات پاتولوژی پرهزینه، زمانبر و وابسته به قطعات وارداتی است و لذا طبعاً پیشگیری بهتر است تا مجبور به انجام تعمیرات شوید.
افزایش عمر مفید تجهیزات
دستگاههای پاتولوژی سرمایههای گرانبهای یک مرکز تشخیص طبی هستند و با نگهداری اصولی، عمر آنها ۲ تا ۴ برابر افزایش مییابد.
اصول طلایی تمیزکاری تجهیزات پاتولوژی
تمیزکاری اولین و مهمترین بخش نگهداری تجهیزات است؛ اما باید اصولی انجام شود تا به قطعات حساس آسیب نرسد.
استفاده از مواد مجاز و استاندارد
برای هر دستگاه، دفترچه راهنما نوع محلول مجاز (غالباً الکل ۷۰٪، زایلن، محلول پاککننده بدون اسید) را تعیین میکند. استفاده از شویندههای خانگی یا صنعتی یک اشتباه رایج و کاملاً مخرب است.
تمیزکاری روزانه قطعات در معرض آلودگی
در آزمایشگاه پاتولوژی برای کنترل آلودگی، کاهش تجمع پارافین، رزین و باقیمانده بافت، موارد باید هر روز انجام شوند:
- سطوح میکروتوم
- نگهدارندههای Blade
- پلتفرم دستگاه رنگآمیزی
- سطح Embedding Station
- لنزهای خارجی میکروسکوپ
تمیزکاری هفتگی با بازکردن اجزاء سطحی
به منظور پاکسازی عمیق ترجیحاً کنترل کنید که تمیزکاری موارد زیر هفتهای یک بار انجام شوند:
- قطعات قابل جداسازی میکروتوم
- تانکهای رنگآمیزی
- مخازن واکنشگر
- فیلترهای هوا
- سینیهای Tissue Processor
نگهداری تخصصی میکروتومها
میکروتوم از حیاتیترین دستگاهها در پاتولوژی است. مهمترین اقدامات نگهداری آن شامل:
تنظیم و گریسکاری ریلها
ریل حرکت تیغه و نمونه باید ماهی یک بار با گریس مخصوص روانکاری شود. این کار ضمن افزایش دقت برش، از لرزش جلوگیری میکند.
تعویض منظم تیغهها
تیغههای میکروتم معمولاً پس از مدتی کند میشوند. استفاده از این تیغههای کند ممکن است منجر به موارد زیر شوند:
- پارگی بافت
- ضخامتهای نامنظم
- لبههای مضرس
- ایجاد Artefact
تست دقت ضخامت (Calibration)
هر ۱ تا ۳ ماه باید با بلوکهای استاندارد، ضخامتهای ۳، ۵ و ۱۰ میکرون تست شود. هرگونه اختلاف بیش از ۱۰٪ باید اصلاح گردد.
نگهداری دستگاههای کریواستات
کریواستاتها حساسترین تجهیزات بافتبرش سرد هستند. لذا به منظور استفاده بهینه لازم است موارد زیر را کنترل و اشکالات را رفع کنید:
تنظیم دمای محفظه
دمای بهینه کار دستگاه کرایو استات در حدود ۲۰ – تا ۳۰- درجه سانتیگراد است. نوسانات دما باعث Artifact های انجمادی میشود.
کنترل یخزدایی دورهای (Defrost)
یخزدگی روی ریلها باعث لرزش و افزایش ضخامت برش میشود. کریواستات باید هفتگی یا ماهانه Defrost شود.
ضدعفونی کامل محیط داخلی کریواستات
محیط کریواستات بهخاطر مواجهه با بافتهای تازه، پتانسیل آلودگی بالایی دارد. استفاده از محلولهای سازگار با فلزات ضدزنگ ضروری است.
نگهداری Tissue Processor
دستگاه تیشو پروسسور محور اصلی پردازش بافت است. خرابی آن ممکن است مراحل پردازش نمونههای بیمار را مختل کند. لذا کنترل و اعمال موارد زیر ضروری است:
تعویض دورهای محلولها
به منظور تثبیت کیفیت پردازش در سطح بهینه لازم است الکلها، زایلنها و پارافین باید در دورههای منظم تعویض شوند.
کنترل سلامت پمپها و سوپاپها
گرفتگی یا نشتی پمپ باعث توقف چرخه در حین پردازش بافت و آسیب جدی به نمونهها میشود.
کالیبراسیون برنامههای زمانی
زمانهای Dehydration، Clearing و Infiltration باید هر ۳ ماه یکبار با نمونه تست ارزیابی شود.
نگهداری میکروسکوپهای نوری
میکروسکوپ نوری پایه تنظیم تمام گزارشهای پاتولوژی است. لذا به عنوان یک ابزار جیاتی باید دقت کنید تا به صورت منظم موارد زیر انجام و در صورت لزوم ثبت شوند:
تمیزکاری لنزها با پاککننده اختصاصی
استفاده از دستمال معمولی یا الکل قوی، پوشش اپتیکی لنز را تخریب میکند. حتماً از دستمالهای مخصوص تمیزکاری سطوح اپتیک استفاده کنید.
تنظیم منبع نور و دیافراگم
منبع نور و دیافراگم باید به صورت دورهای تنظیم و اشکالات احتمالی رفع شود. عدم تنظیم صحیح نور باعث خطا در تفسیر میشود.
سرویس سالانه مکانیزم فوکوس
دقت و سرعت انجام مشاهدات میکروسکپی مستلزم فوکوس مناسب و دقیق است. لذا تکنسین اپتیک باید ریلها و چرخدندههای فوکوس را تنظیم و روانکاری کند.
کالیبراسیون دستگاههای پاتولوژی (Calibration)
فعالیتهای مرتبط با مطالعات پاتولوژیک وابسته به دقت بالا در ابعاد و اندازههای بسیار ریز و میکروسکوپیک است. کالیبره نبودن تجهیزات ممکن است باعث کاهش دقت مشاهدات، نتایج، تفاسیر و گزارشها و در نتیجه تشخیص شود. ضمن اینکه کالیبراسیون یکی از مهمترین روشهای افزایش طول عمر و دقت تجهیزات است. دقت کنید که کالیبراسیون با رعایت موارد زیر به صورت منظم و در دورههای زمانی مشخص انجام شود:
- بر اساس دستورالعمل سازنده
- در دورههای زمانی ثابت
- با استانداردهای معتبر
- توسط کارشناس دارای گواهی
برخی استانداردهای رایج برای انجام کالیبراسیون عبارت از موارد زیر است:
- دقت ضخامت در میکروتوم
- دمای داخلی کریواستات
- زمان چرخه Tissue Processor
- روشنایی و تعادل رنگ میکروسکوپها
- حجم و فشار پمپهای پردازش بافت
اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از خرابی دستگاهها
استفاده از برق پایدار و UPS
نوسانات برق دشمن تجهیزات آزمایشگاهی است. بکارگیریUPS استاندارد و مناسب میتواند احتمال بروز خرابیها را تا ۷۰٪ کاهش دهد.
حفظ استانداردهای محیط کاری آزمایشگاه
- دما: ۲۰–۲۴ درجه
- رطوبت: ۳۰–۵۰٪
- جریان هوای کنترلشده
آموزش پرسنل
بخش بزرگی از خرابیهای تجهیزات ناشی از اشتباه انسانی است. هزینه آموزش پرسنل نوعی بیمه کردن تجهیزات محسوب میشود.
ثبت و مستندسازی سرویسها
دفترچه نگهداری دستگاهها، شناسنامه سلامت تجهیزات است. هرچه روندهای دورهای بازرسی و رفع معایب دقیقتر ثبت شود، عمر دستگاهها بیشتر میشود. ضمن اینکه نشانه مسئولیت پذیری و نظم کاری شماست.
نکات ضروری برای افزایش عمر تجهیزات
- خاموش کردن دستگاهها در ساعات بلااستفاده
- جلوگیری از کارکرد دستگاه در شرایط اشباع یا فشار بیش از حد
- تعویض زودهنگام قطعات مصرفی
- سرویس دورهای توسط کارشناس مجاز
سخن پایانی
تجهیزات پاتولوژی ستون فقرات تشخیص بیماریهای بافتی هستند و نگهداری صحیح آنهابهطور مستقیم بر کیفیت تشخیص، ایمنی بیماران و بهرهوری مرکز درمانی تأثیر میگذارد. با رعایت اصول ذکرشده شامل تمیزکاری روزانه، سرویس دورهای، کالیبراسیون دقیق و پیشگیری از خطای کاربری میتواند عمر مفید دستگاهها را چندین برابر افزایش داده و از هزینههای سنگین تعمیرات پیشگیری نماید.
در این مقاله سایت پاتولوژی شاپ تلاش کردیم یک چارچوب جامع ارائه دهیم که پیادهسازی آن در هر آزمایشگاه موجب افزایش دقت، کاهش خرابی و افزایش طول عمر تجهیزات خواهد شد.
منابع
https://www.leicabiosystems.com/en-it/histology-equipment/tissue-processors/leica
https://www.atgservice.com/?ppc_keyword=akta%20repair&gad_source