با درود. در آزمایشگاههای پاتولوژی، آمادهسازی نمونههای بافتی برای بررسی میکروسکوپی اهمیت ویژهای دارد. کیفیت مراحل آمادهسازی، مستقیماً بر دقت تشخیص پزشک پاتولوژیست اثر میگذارد.
اگر روش کار دستگاه تیشو پروسسور برای شما جالب است و کنجکاوی شما را بر میانگیزد، ما در این مقاله از سایت پاتولوژی شاپ قصد داریم شمایی کلی همراه با برخی جزئیات از عملکرد دستگاه تیشو پروسسور را ارائه دهیم. تا انتها با ما همراه باشید.
تیشو پروسسور چیست؟
اما تیشو پروسسور چیست؟ تیشو پروسسور دستگاهی است که برای پردازش نمونههای بافتی در پاتولوژی طراحی شده است. این دستگاه با طی مجموعهای از مراحل شیمیایی، بافتها را از حالت خام و پر از آب به حالتی مناسب برای برشگیری و اماده سازی برای مطالعه زیر میکروسکوپ تبدیل میکند.
اهمیت تیشو پروسسور در آزمایشگاه پاتولوژی
در مورد اهمیت کار دستگاه قبلاً به جزئیات مقایسهای اشاره شد بطور مختصر میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- افزایش سرعت آمادهسازی نمونهها
- یکنواختی و استاندارد شدن پردازش بافت
- کاهش خطای انسانی
- جلوگیری از تخریب بافت و حفظ ساختار سلولی
- امکان پردازش همزمان تعداد زیادی نمونه
طبق معمول کشور ما آمار دقیق داخلی (ایران) منتشر نشده اما با جستجو در مقالات و گزارشهای بینالمللی اثر استفاده از دستگاههای تیشو پروسسور اتوماتیک بر عملکرد آزمایشگاهها بهطور کمی و کیفی بررسی شده است. در یک جمعبندی مختصر و یک برآورد واقعبینانه متناسب با شرایط ایران وضعیت به قرار زیر است.
جمعبندی مقایسه تغییرات مقایسهای کمی + کیفی
- ظرفیت پردازش: ↑ ۴ تا ۶ برابر
- زمان پردازش: ↓ ۵۰–۶۰٪
- خطای انسانی: ↓ تا ۸۰٪
- کیفیت نمونهها: ↑ حدود ۳۰–۴۰٪ بهتر در یکنواختی و وضوح
- ایمنی پرسنل: ↑ بسیار قابل توجه
و نهایتاً اینکه استفاده از دستگاه تیشو پروسسور اتوماتیک در آزمایشگاههای پاتولوژی میتواند بین ۴۰ تا ۶۰٪ بهبود کیفی و ۴ تا ۶ برابر بهبود کمی نسبت به روشهای دستی ایجاد کند.
اجزای اصلی دستگاه تیشو پروسسور
- مخازن واکنشگرها: حاوی مواد تثبیتکننده، الکلها، زایلن و پارافین هستند.
- بسکت نمونهها:برای نگهداری کاستهای بافتی.
- سیستم حرارتی: برای ذوب و نگهداری پارافین در دمای مناسب.
- سیستم کنترل اتوماتیک:جهت برنامهریزی زمان و دما در مراحل مختلف.
- پمپ و سیستم حرکت: برای جابجایی سبد بافتها بین مخازن.
نگهداری و سرویس دستگاه تیشو پروسسور
- تمیز کردن منظم مخازن و بخشهای داخلی.
- کالیبراسیون دورهای دما و تایمر دستگاه.
- سرویس و تعویض قطعات مصرفی بر اساس دستورالعمل شرکت سازنده.
کاربردهای تیشو پروسسور در پاتولوژی
- آمادهسازی نمونههای بیوپسی کوچک.
- پردازش قطعات جراحی بزرگتر.
- کاربرد در تحقیقات بافتشناسی.
- کمک به استانداردسازی نتایج پاتولوژیک.
مراحل روش کار دستگاه تیشو پروسسور
-
آمادهسازی نمونهها قبل از ورود به دستگاه
پیش از شروع کار دستگاه، لازم است نمونههای بافتی در کاستهای مخصوص قرار داده شوند. این کاستها سوراخهایی دارند که امکان تبادل مواد شیمیایی با بافت را فراهم میکند. نمونههای خیلی بزرگ باید پیش از ورود به دستگاه برش داده شوند (معمولاً کمتر از ۵ میلیمتر ضخامت) تا مواد بهطور یکنواخت نفوذ کنند. اگر بافت بیش از حد ضخیم باشد، خطر ناقص ماندن پردازش وجود دارد و در نتیجه برشها کیفیت لازم را نخواهند داشت.
-
تثبیت بافت (Fixation)
هدف از تثبیت بافت جلوگیری از اتولیز (تجزیه خودبخودی) و فساد بافت است. ماده رایج برای این مرحله فرمالین ۱۰٪ خنثیشده با بافر فسفات است و زمان تثبیت متناسب با نوع بافت، ۶ تا ۴۸ ساعت است.
تثبیت ناکافی ممکن است منجر به نرم شدن و خرد شدن بافت هنگام برش شود و در تثبیت بیش از حد ممکن است پروتئینها بیش از حد سخت شوند و نفوذ رنگها کاهش یابد. در دستگاههای مدرن، سبد نمونه ابتدا در مخزن تثبیتکننده غوطهور میشود و برنامه دستگاه تعیین میکند که چه مدت در این مرحله باقی بماند.
-
آبگیری (Dehydration)
هدف از آبگیری حذف کامل آب از بافت است چون آب با پارافین ناسازگار است. برای این کار استفاده از اتانول با غلظتهای افزایشی (۷۰٪ → ۸۰٪ → ۹۶٪ → ۱۰۰٪) رایج است. هر مرحله حدود ۳۰ دقیقه تا ۱ ساعت طول میکشد.
اگر آبگیری ناقص باشد، پارافین بهخوبی در بافت نفوذ نمیکند. برای بهینه سازی روند لازم است الکلهای آلوده به آب باید مرتباً تعویض شوند. برخی دستگاهها از ایزوپروپانول بهجای اتانول استفاده میکنند که سمیت کمتری دارد.
-
شفافسازی (Clearing)
هدف از این مرحله جایگزینی الکل با یک حلالی که هم با الکل و هم با پارافین سازگار باشد. ماده رایج در این مرحله زایلن (Xylene). است و از گزینههای جایگزین: Histo-Clear، Clear-Rite، Limolene (کمسمتر از زایلن) میتوان استفاده کرد. زمان لازم برای این مرحله ۳۰ دقیقه تا ۲ ساعت بسته به اندازه نمونه است. تماس بیش از حد نمونه با زایلن باعث شکنندگی و سخت شدن بیش از اندازه بافت و باقیماندن الکل منجر به ابری شدن پارافین میشود.
-
نفوذ پارافین (Infiltration)
هدف از نفوذ پارافین اشباع کامل بافت با پارافین مذاب است. دمای مطلوب پارافین در محدوده ۵۶ تا ۶۰ درجه سانتیگراد است (پارافین نباید خیلی داغ باشد چون پروتئینها میسوزند). مدت زمان انجام این مرحله معمولاً ۱ تا ۲ ساعت است.
برای بهبود عملکرد پارافین باید شفاف و تازه باشد. پارافین قدیمی که چندین بار استفاده شده، حاوی ناخالصیهایی میشود که کیفیت برشها را پایین میآورد.
-
خروج و آمادهسازی نهایی
پس از پایان مراحل، بافتها از دستگاه خارج شده و آماده مرحله امبدینگ (Embedding) هستند؛ یعنی جاگذاری در قالبهای فلزی یا پلاستیکی همراه با پارافین داغ. این مرحله باعث میشود بلوکهای بافتی محکم ایجاد شوند که در دستگاه میکروتوم قابلیت برش نازک دارند.
نکات ایمنی مهم برای تکنسین
- همیشه از دستکش، روپوش و عینک ایمنی استفاده شود.
- در صورت تماس پوستی با فرمالین یا زایلن، محل را فوراً با آب فراوان شستشو دهید.
- هرگونه بوی غیرعادی، نشتی یا تغییر در عملکرد دستگاه باید سریعاً به مسئول آزمایشگاه گزارش شود.
سخن پایانی
دستگاه تیشو پروسسور نقش حیاتی در آمادهسازی نمونههای بافتی برای بررسیهای میکروسکوپی دارد. این دستگاه با حذف خطاهای انسانی، افزایش سرعت و کیفیت پردازش، امکان تشخیص دقیقتر و مطمئنتر را برای پاتولوژیستها فراهم میکند. در هر آزمایشگاه پاتولوژی مدرن، وجود یک تیشو پروسسور استاندارد و بهروز یک ضرورت اجتنابناپذیر است. برای آشنایی با روش کار دستگاه تیشو پروسسور، مطلع شدن در مورد انواع مدلهای موجود و نحوه خرید و نصب و راه اندازی دستگاه میتوانید با کارشناسان مجرب سایت پاتولوژی شاپ به https: //pathologyshop.com تماس حاصل فرمائید.
منابع
https://www2.leicabiosystems.com/uk/PPC-HI-UK-EN-Tissue_Processors
ضمیمه مقاله:
پروتکل گامبهگام کار با دستگاه تیشو پروسسور (Tissue Processor)
برای اینکه عملاً با روش کار دستگاه تیشو پروسسور آشنا شویم ما یک دستورالعمل گام به گام را در اینجا ارائه کردهایم. این پروتکل بهصورت عملیاتی نوشته شده و تکنسین میتواند مرحله به مرحله همراه دستگاه اجرا کند. شما میتوانید از این پروتکل به عنوان یک الگو استفاده و آنرا با جزئیات کار در آزمایشگاه خود انطباق دهید
گام ۱: آمادهسازی اولیه (قبل از روشن کردن دستگاه)
بررسی وضعیت دستگاه
- اطمینان از اتصال صحیح برق و روشن بودن سیستم تهویه آزمایشگاه.
- کنترل سطح واکنشگرها در مخازن (فرمالین، الکلها، زایلن و پارافین).
- بررسی تاریخ انقضا و شفافیت محلولها (مواد کدر یا تغییر رنگ داده باید تعویض شوند).
آمادهسازی نمونهها
- قرار دادن قطعات بافتی در کاستهای مخصوص با اندازه حداکثر ۳–۵ میلیمتر ضخامت.
- اطمینان از بسته بودن درب کاستها.
- شمارهگذاری و ثبت مشخصات نمونهها در سیستم یا دفتر کار.
چیدمان سبد نمونهها
- کاستها را در سبد (Basket) دستگاه قرار دهید.
- اطمینان حاصل کنید که تعداد کاستها بیش از ظرفیت دستگاه نباشد.
گام ۲: راهاندازی برنامه دستگاه
- روشن کردن دستگاه و انتخاب پروگرام مناسب (Biopsy / Routine / Large Tissue).
- تنظیم زمان و دما بر اساس نوع نمونه (نمونههای کوچک → زمان کوتاهتر / نمونههای بزرگتر → زمان طولانیتر).
- بررسی وضعیت سیستم حرارتی برای ذوب پارافین.
گام ۳: مراحل اتوماتیک پردازش (وظایف تکنسین در حین کار)
دستگاه بهصورت خودکار سبد نمونهها را بینمخازن مختلف جابجا میکند. وظایف تکنسین در این بخش بیشتر شامل کنترل و نظارت است:
(الف) تثبیت (Fixation)
- کنترل مطمئن شوید محلول فرمالین تازه و کافی است.
- نکته اگر دستگاه هشدار کاهش سطح مایع بدهد، باید مخزن تکمیلشود.
(ب) آبگیری (Dehydration)
- دستگاه بهترتیب سبد نمونهها را در الکلهای با غلظتهای افزایشی قرار میدهد.
- کنترل: بررسی کنید که زمانبندیها مطابق پروتکل تنظیم شده باشد.
- نکته: اگر الکل قبلاً بارها استفاده شده، تکنسین باید آن را تعویض کند.
(ج) شفافسازی (Clearing)
- جایگزینی الکل با زایلن یا جایگزین.
- کنترل: تکنسین باید در طول این مرحله تهویه آزمایشگاه را فعال نگه دارد (به علت بخارات سمی).
- نکته: سطح زایلن مرتب بررسی شود چون تبخیر میشود.
(د) نفوذ پارافین (Infiltration)
- بافتها در پارافین مذاب غوطهور میشوند.
- کنترل: نظارت بر دمای پارافین (۵۶–۶۰°C).
- نکته: اگر دما بیش از حد بالا رود، بافتها سوخته و شکننده میشوند.
گام ۴: پایان برنامه و خروج نمونهها
- پس از اتمام سیکل دستگاه، سبد نمونهها به مخزن پایانی بازمیگردد.
- تکنسین درپوش دستگاه را باز کرده و سبد را با احتیاط خارج میکند.
- کاستها به ایستگاهامبدینگ (Embedding Center) منتقل میشوند تا در قالب پارافینی قرار داده شوند.
- نمونهها باید در همان روز یا حداکثر تا ۲۴ ساعت بعد امبد شوند تا از خشک شدن و آسیب بافت جلوگیری شود.
گام ۵: اقدامات پس از کار
- ثبت پایان سیکل در دفتر یا نرمافزار.
- تمیز کردن سطح خارجی دستگاه.
- بررسی سطح مواد مصرفی و یادداشت در لیست تعویض.
- خاموش کردن دستگاه در صورت عدم نیاز به کار مداوم.